THƠ - LƯU XUÂN CẢNH

NGUYỄN TRUNG TRỰC 

Nơi này Nhật Tảo gặp Vàm Đông(1) 

Nước mất, nhà tan nỗi hận lòng! 

Trung Trực tài cao, tàu Pháp cháy 

Quản Chơn(2) chí lớn, giặc chìm sông 

Kiên Giang bốt địch, còn mù khói(3) 

Rạch giá quê nhà, mãi rạng công(4) 

Chước quỷ mưu ma lừa chữ hiếu(5) 

Nguy nan Phú Quốc bị vào tròng!(6) 

Lưu Xuân Cảnh 

***

(1). Sông Nhật Tảo chảy ở phía Bắc huyện Tân Trụ, tỉnh Long An, giao nhau với sông Vàm Cỏ Đông ở địa bàn xã An Nhựt Tân , huyện Tân Trụ 

(2). Nhờ chiến công đốt tàu L’Espérance ngày 10 tháng 12 năm 1861, ông được triều đình phong chức Quyền sung Quản đạo[3] nên còn được gọi là Quản Chơn (thuở nhỏ ông có tên là Chơn). 

(3). Vào 4 giờ sáng ngày 16 tháng 6 năm 1868, Nguyễn Trung Trực bất ngờ dẫn quân từ Tà Niên (nay là xã Vĩnh Hòa Hiệp, huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang) đánh úp đồn Kiên Giang (nay là khu vực UBND tỉnh Kiên Giang), do Trung úy Sauterne chỉ huy. 

(4). Sau khi ông bị hành hình, dân chúng cảm thương vô cùng nên đã bí mật thờ ông như một vị anh hùng trong đền thờ Nam Hải đại vương (cá Ông hay cá Voi), chính là ngôi đền thờ Nguyễn Trung Trực tại thành phố Rạch Giá hiện nay. 

(5), (6). Tháng 9 năm 1868, chiếc tàu Groeland chở Lãnh Binh Tấn (tức Huỳnh Văn Tấn, còn được gọi Huỳnh Công Tấn, trước có quen biết ông Trực vì cùng theo Trương Định kháng Pháp. Sau này, Tấn trở thành cộng sự cho Pháp), cùng 150 lính ở Gò Công đến đảo Phú Quốc để bao vây và truy đuổi ông Trực. 

Nguyễn Trung Trực chịu nộp mạng, chỉ vì thiếu lương thực và vì mạng sống của bao nghĩa quân đang bị bao vây hàng tháng trời ròng rã tại Phú Quốc. 

Nhưng có người lại cho rằng để bảo toàn lực lượng nghĩa quân, nhân dân trên đảo và lòng hiếu với mẹ (Pháp đã bắt mẹ của ông để uy hiếp), Nguyễn Trung Trực tự ra nộp mình cho người Pháp và đã bị đưa về giam ở Sài Gòn.